İlköğretim öğrencilerinin en sık izledikleri televizyon programlarına göre fiziksel şiddete başvurma ve fiziksel şiddete yaklaşımlarının karşılaştırılması.

Makalemizi konusunda uzman Psikiyatr Yard. Doç.Dr. Caner Karaçay sizler için yazdı.

Kitle iletişim araçlarının erişkinlerde saldırganlık ve şiddet olaylarının ortaya çıkmasında ve artmasında bir payının bulunup bulunmadığı, varsa derecesinin ne olduğu hala tartışma konusu olmasına rağmen 3500 üzerinde çalışmanın neredeyse tamamı medyadaki şiddetin çocuklar üzerinde olumsuz etkilendiklerinin olduğunu ortaya koymaktadır.

Çocuk zihinsel süreçlerindeki özelliklerinden dolayı izlediklerini yetişkinler gibi algılayamamakta ve yetişkinlerden farklı bir biçimde etkilenmektedir. Çocuklar kurmaca ve gerçek arasındaki farkı çoğu kez yetişkinler kadar kolay bir biçimde algılayamamaktadırlar. Birçok açıdan çocuklar televizyon karşısında yetişkinlere oranla daha korunmasız durumdadırlar.

Çalışmamız ilköğretim öğrencilerin izledikleri televizyon programlarının davranışlarına etkisi olup olamadığı ve fiziksel şiddete yaklaşımlarını değiştirip değiştirmediğinin ortaya konması amacıyla yapılmıştır.

Araştırma kapsamına alınan öğrencilerin %53,3’ü erkek, %46,7’si kız öğrenci olup, yaş ortalamaları 12,8±1,7 (min:10, mak:17 yaş) idi. Çalışmamızda ilköğretim öğrencilerin en çok şiddet içerikli yerli/yabancı dizleri (%21,9) en azda çocuk programlarını (%0,4) izledikleri belirlendi.

Çalışmaya Alınan Öğrencilerin Televizyonda En Çok İzlediği Programların Dağılımı

Fiziksel şiddet içerecek şekilde kavga etme oranlarının spor (%85,1) ve şiddet içerikli yerli/yabancı dizileri (%79,4)  izleyenlerde en yüksek, pembe dizi (%59,2) ve çocuk televizyon programları (% 41,7) izleyenlerde en düşük olduğu tespit edildi. (p< 0.05)

Çalışmaya Alınan Öğrencilerin En Çok İzledikleri Televizyon Programına Göre Fiziksel Şiddet İçeren Kavga Etme Durumları

Yine benzer şekilde “Bazı olaylar karşısında fiziksel şiddete başvurma çözüm müdür?” sorusuna evet diyenlerin oranının spor (%45,3) ve şiddet içerikli yerli/yabancı dizileri (%42,7) izleyenlerde en yüksek, pembe dizi (%27,8) ve çocuk televizyon programları (% 25,0) izleyenlerde ise en düşük olduğu belirlendi. (p< 0.05)

Çalışmaya Alınan Öğrencilerin En Çok İzledikleri Televizyon Programına Göre, “Bazı Olaylar Karşısında Fiziksel Şiddet Bir Çözüm müdür” Sorusuna Verdikleri Yanıtların Dağılımı

Amerikan Psikiyatri Derneği, Amerikan çocukların haftada ortalama 28 saat televizyon izlediklerini ve 18 yaşına gelene kadar 16000 cinayet 200 bin fiziksel şiddet sahnesi gördüklerini bildirmiştir. İngiltere’de yapılan bir çalışmada 3 yaşından başlayarak çocukluk çağı boyunca ortalama 2–3 saat televizyon izleyen çocukların sınıfta bulunma sürelerinden daha fazla televizyon karşısında zaman geçirdiklerini ortaya koymuştur.

Benzer şekilde ülkemiz genelinde Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından 6.614 kişi üzerinde yapılan bir araştırmada çocukların ortalama günde 3.42 saat televizyon izledikleri ve Reklâm Verenler Derneği tarafında yapılan bir araştırmada 17 yaşına gelene kadar çocuklar yaklaşık 60000 cinayet, ölüm ya da yaralama sahnesi izlemiş olduklarını belirlemiştir. Amerikan Çocuk ve Ergen Psikiyatri Akademisi’ne göre Televizyondaki şiddete 8–12 yaşları arasındaki çocukların en duyarlı oldukları hatta henüz 14 aylık çocukların bile televizyonda izledikleri şiddeti taklit etiklerini bildirmektedirler.

Çocuklar şiddeti; sorunların çözümünde etkin, cesaret gerektiren, sosyal kabulü sağlayan ve ödüllendirilen bir davranış şekli olarak TV programlarında izledikleri için kendileri de aynı şekilde davranışı sergiledikleri bildirilmiştir. Suça itilmiş hükümlü çocuk/ergenlerin üzerinde yapılan bir çalışmada şiddet içerikli macera ve savaş izleme oranı  %51,9 iken, bu oranın suç işlememiş kontrol grubunda ancak  %25,4 olduğu bildirilmiştir. TV şiddetin çoğunlukla “gizli” ve “kibar” biçimde karşımıza çıkmakta ve ayrımına varmadan çocuklar üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Televizyondaki şiddetin çocukları, şiddeti taklit etme, şiddete karşı duyarsızlaşma, şiddet duygularını uyandırma ve şiddet duygularını bastırmada azalma şeklinde etkilediği öne sürülmüştür.

Amerika’da yapılan çalışmada medyadaki şiddetin çocuklar üzerinde çocuk normal davranışına etkiyerek, fiziksel şiddetin artmasına neden olduğu bildirilmiştir. Yaşları 13–16 olan yatılı öğrenciler üzerinde İngiltere de yapılan bir çalışmada iki guruba ayrılarak; birinci gruba 15 gün süreyle yalnızca komik ve sosyal programlar, ikinci gruba ise şiddet içerikli film ve programlar izletilmiş. Yapılan testler sonucunda birinci grupta hoşgörü, tartışma, iletişim ve gülme düzeyi; ikinci grupta sözel ve fiziksel saldırganlık düzeyinin fazla olduğu tespit edilmiştir.

Yaptığımız çalışma litaratürle uyumlu olarak, fiziksel şiddet içerecek şekilde kavga etme oranlarının spor (%85,1) ve şiddet içerikli yerli/yabancı dizileri (%79,4)  izleyenlerde en yüksek, pembe dizi (%59,2) ve çocuk televizyon programları (% 41,7) izleyenlerde en düşük olduğu tespit edildi. (p< 0.05). Yine benzer şekilde “Bazı olaylar karşısında fiziksel şiddete başvurma çözüm müdür?” sorusuna evet diyenlerin oranının spor (%45,3) ve şiddet içerikli yerli/yabancı dizileri (%42,7) izleyenlerde en yüksek, pembe dizi (%27,8) ve çocuk televizyon programları (% 25,0) izleyenlerde ise en düşük olduğu belirlendi. (p< 0.05)

RTÜK Kamuoyu ve Yayın Araştırmaları Daire Başkanlığı’nca Ankara’da 1.836 kişiye uygulanan bir araştırmada; ailelerin çocuklarının şiddet programı izlemelerini kontrol edemediklerini ortaya koymuştur.  RTÜK 1998 yılına kadar geçen 4 yıllık süre içerisinde, 3984 sayılı yasanın “Çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel, ruhsal ve ahlaki gelişimini olumsuz yönde etkileyecek yayın yapılmasına” ilişkin ilkesine aykırı yayın yapan kuruluşlara 27 kez müeyyide uygulaması yönünde karar vermesi yaptırımların ne denli yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır.

Avrupa ülkelerinin televizyonlarında birbirlerine çakışmayacak şekilde günde bir - iki saat okul ve her katmandaki çocuğun düş gücünü geliştirecek, yeni sözcükler öğretecek ve bilim çağına uygun alt yapıyı hazırlayacak çocuk ve gençlik yayınlarına yer veriliyor. Ülkemizde TRT dışında özel radyo ve televizyonların yıllık yayın planları içinde bu tür programların yıllık yüzdelerini ve içeriklerini bulmanın mümkün olmadığı bildirilmiştir.

Sonuç

Aktivitelerinin büyük kısmını alan olumsuz televizyon programları seyretmenin; çocuk/ergenlerde davranış bozukluklarına, şiddete başvurma ve karşılaştıkları sorunların çözümünde şiddete yönelmeye neden olmaktadır. Çünkü çocuklar izledikleri televizyon programlarını yetişkinler gibi algılamayıp, gerçek ve kurgu arsındaki farkı ayırt edememektedirler. Sosyalleşme sürecinde bulunan çocuklar izledikleri olumsuz sahnelerden etkilenerek bunları taklit etme eğilimine girmektedirler. Çocuklar şiddeti toplumda yer edinme ve sorunları çözme yolu olarak algılamaktadırlar. Bu nedenle konu üzerinde geleceğimizin daha aydınlık olması için basının, yetkililerin, eğitimcilerin ve ailelerin dikkatle durması gerektiği sonucuna varılmıştır.